Çilli Horoz Divanı

Kaçırılan Çilli Horoz

Bir 500 yıl sonra Gökçe adını ve Tuttu Fırlattı Kalbimi şarkısını kimse hatırlamayacaktır; lakin, Tut-i Mucize-i Guyem şarkısı ve bestecisi Buhurizade Mustafa Itri Efendi adı asla ve kat'a unutulmayacaktır. Bu böyle bilinsin!!

Hakeza zamanın elitleri, "Karanfil oylum oylum, geliyor selvi boylum" benzeri şarkı sözlerini, "sırf kafiye olsun diye uydurmuşlar, ne alaka" gibilerinden küçümsese de, şimdi o elitleri hatırlamıyoruz; lakin, karanfil oylum oylum türküsünü söylemeye devam ediyoruz. Binaenaleyh söylemeye de her daim devam edeceğiz. Bu yoldan kimse de bizi döndürebilemez; netekim, döndürebilene aşk olsun.


İşte zamanında küçümsenen şarkılardan birisi de Çilli Horoz türküsüdür. Anadolu İnsanı, çilli horoza ağıt yakarken, aynı zamanda o derece de bizi güldürebiliyordu. Anadolu'nun espri anlayışı zamanla gelişse, değişse de, Çilli Horoz türküsüne her daim güleceğizdir. Bu yoldan bizi kimse döndüremez.

Halk müziği budur. Ağıt adı altında bizi güldüren, güldürürken düşündüren, yeri gelen de isyan ettiren.

Ankara Müziği şu an elitler tarafından küçümsense de, küçümseyenler, bir 550 yıl sonra Karanfil Oylum Oylum'u küçümseyenler gibi, unutulacaklardır; lakin, Çilli Horozum şarkısı ve türevleri hiç unutulmayacaktır.




Şimdiden tüm vatan sathında Çilli Horoz sahiplenilmiş olup, her kesim insanımız kendisini Çilli Horoz'da keşfedip ifade etme alanı bulmuş olup, Çilli Horoz bizim türkümüzdür deyü, künefenin Hatay, Diyarbakır ve Şanlıurfa arasında paylaşılamamması gibi bir hal almış olup, hattı zatında baklavanın değil Anadolu illerinde, komşu ülkelerde paylaşılamaması benzeri, Çilli Horoz'un dahi bir Yunan tarafından paylaşılamama haline de az kalmıştır. Bu bağlamda bu yazı kendisine milli bir misyonu da görev edinmiştir. Çilli Horozum, Çil Çil Horoz, Çil Horozum gibi isimlerle müsemma olan bu türkünün tek bir şarkı sözü olmaması ve her yörenin bunu kendi espri anlayışı içinde harmanlaması bunun bir ispatı değil de nedir?

Misalen Muğla Yöresinde Çilli Horoz nasıl vücut bulmuş:

Çil Horoz (İbiği Var Cicim Gibi)

İbiği var cicim gibi

Kuyruğu var sicim gibi

Gezer durur hecin gibi

Hani hani benim çil horozum

Benim horozumu şaşırdılar

Damdan dama aşırdılar

Suyuna da pilav pişirdiler

Hani hani benim çil horozum

Köylülerin hocasıydı

Tavukların kocasıydı

(...)

Hani hani benim çil horozum

Muğla Yöresinde bu tür kayıt bulan şarkımız, Muğla, Isparta, Burdur ve Antalya beldelerinin gururu ve kahramanı Özay Gönlüm tarafından şöyle seslendirilmiş:

*

Evet bu, bildiğimiz müstakil olan Çilli Horoz şarkısı değil, Asmam Çardaktan şarkısının içinde lokal olarak geçen bir çilli horoz... Efendim, bizim konumuz her ne kadar müstakilen Çilli Horoz efsanesi olsa da, bir çok şarkı ve türküde çil horoz da zaman zaman geçmektedir. Bu lokal geçmeleri mevzubahis bu yazımda ele almaya kalkışacak olsam, bunun çün mütavazi bloğumdan dafa fazlası gerekli olup, en az topyekün Ekşi Sözlük kapasitesi ve server'i icap eder ki, zaten maksadım da, çilli horoz kavramının ne denli derin bir konu olduğunu anlatmak için Özay Gönlüm'ün bu örneğini vermeklikti.

Özay Gönlüm dedim de, bu adam eğer sahiden de Ege Şivesi'ni taklid yani san'at amaçlı kullanıyorsa, gerçekten büyük bir hatta evrensel bir sanatçı demektir ki, nasıl oldu da bizi buna inandırdı. Gerçekten de Ege Şivesi, Özay Gönlüm'ün gerçek şivesi değil ise, kendisini İstanbul Türkçesi ile hayal edemiyorum.

Bu konu şimdi aklıma geldi ve Özay Gönlüm'ün İstanbul Tükçesi ile konuştuğu bir videosunu araştırmalarım sonucu tespit ettim. İşte o konuşma!!!:

*

Videonun başında "bi de bana mektup yazmış" derken yanındaki İstanbul Türkçesi üstadlarından Halit Kıvanç kadar fasih diyebiliyor. Gerçekten büyük sanatçılık. Sanatçılık budur. Yansıttığın şey de, kendin olmamak, yansıttığın olmak.

Mesela Zeki Müren'i bir Ege Şivesi ile hiç düşünemiyorum. Rahmetli, Fatiha'yı bile okurken, İstanbul Türkçesi ile okurdu:

*

Hüzünlendim bak! Gönlüm'ün de, Müren'in de ruhuna bir fatiha!! İstirham ediyorum efendim.

***

Konumuz: Çilli Horoz

Muğla Yöresi'nden Çilli Horoz'u vermiş lakin Özay Gönlüm ile başka konulara yelken açmıştım. Demiştim ki, "Çilli Horoz öyle menem bir şeydir ki, yalın olarak değil Çilli Horoz türküsünde, diğer türkülerde deyimsel olarak kendisine bir yer bulur". Mesela:

Sarıkamış Türküsü

Bardız Deresi kan çağlar
Analar ciğerin dağlar
Çil Horoz dağı salında
Neçe nişanlılar ağlar

Evet Çilli Horoz, Sarıkamış ağıtlarında dahi geçer, çünkü Çilhoroz diye bir dağ varmış ve bu dağ Sarıkamış Şehitleri ile ilgiliymiş. Her ne kadar bu dağ, konumuz ile ilgili olmasa da, çilli horozun türkülerimiz kadar, yüce dağlarımıza da ad konulduğu, mes'elenin önemini kendiliğinden ortaya koyar.

***

Bu kadar girizgahdan sonra divana geçebilirim:

Çilli Horoz

horoz değil katır idi

dağdan odun getirirdi

her işleri bitirirdi

kuşum civcivi cak oldu

çil horozum yok oldu

tekkesi var elim gibi

kanadı var kilim gibi

ayağı var belim gibi

sabahtan erken kalkardı

kuyruğu dala dikerdi

yedi köye hükmederdi

horoz değil deve idi

ön dişleri geve idi

yedi tavuğu sever idi

bu horoz değil de arslan

su içerdi altın tastan

yeni ayrıldındı dosttan

horoz değil kuzu idi

mahallenin kızı idi

bir köylünün sözü idi

kırk tavuğun kocasıydı

piliçlerin babasıydı

mahallenin hocasıydı

horozumu şaşırdılar

odamdan dama aşırdılar

suyuna bulgur pişirdiler

çimenlerde yayılırdı

tilki görünce bayılırdı

çok ünlüydü sayılırdı

çil horozum yağlı idi

çam dalında bağlı idi

çil horozun oğlu idi

Ankara'da genel çerçevede şöyle söyleniyor:

horozumu gaçırdılar,

damdan dama uçurdular

suyuna da pilav pişirdiler,

çilli horozum,

mahallenin hovardası,

çilli horozum,

tavuklarımın kocası,

çilli horozum,

horoz değil gatır idi ,

dağdan odun indirirdi

sırtına binsem götürürdü ,

çilli horozum,

yedi köyün hovardası

çilli horozum

hindilerin gorkulu rüyası,

çilli horozum.

Genel olarak böyle olsa da, "aradım taradım, bağırdım, çağırdım" diye çocuksu kafiyeler de ekleyek, geleceğimizin teminatı çocuklarımıza da bu türküyü sevdirmişler. Gelecek nesillerden ümitliyim. Dedim ya, bir 550 yıl sonra Çil Horoz unutulmayacak, işte bu yüzden. Çünkü bilinçli nesiller yetişiyor.

Bir çocuk şarkısı olarak, Çilli Horoz türküsü:

HOROZUMU KAÇIRDILAR

Horozumu amanın kaçırdılar

Damdan dama uçurdular

Suyuna da pilav pişirdiler

Bili gah bili gah bili bili gah gah

Güzel horozum

Vay… kar beyazım

Bir sabah kalktım, avluya baktım

Aradım taradım,bağırdım çağırdım

Bili bili bili bili bili bili gah gah

Güzel horozum

Vay… kar beyazım

Kanadı var amanın kilim gibi

İbiği var elim gibi

Acısı var ölüm gibi

Bili gah bili gah bili bili gah gah

Güzel horozum

Vay… kar beyazım

Bir sabah kalktım, avluya baktım

Aradım taradım,bağırdım çağırdım

Bili bili bili bili bili bili gah gah

Güzel horozum

Vay… kar beyazım

*

Çocuklarımıza sevdirdiğimiz gibi, rap ile de gençlerimize sevdirmeliyiz ve hatta bunu az zamanda başarmalıyızdır. Rahmetli Reco Baba bu gerçeği zamanında görmüş ve Çilli Horoz'u şöyle rap'lemişti:

Aman horozum

Çilli horozum

Kafam oldu

Bir milyon

Kalmadı tuzum

Nasıl kıydılar sana benim canım horozum

Sen öldükten sonra kalmadı tadım tuzum

Horozumu kaçırdılar

Damdan dama uçurdular

Rakıya da meze oldu benim horozum

Civcivlerin yetim kaldı canım horozum

Tavukların dul kaldı çilli horozum

Horoz değil kamyon idi, hergün kömür getirirdi

Cebeci’de gezinirdi çilli horozum

Mahallenin hovordası canım horozum

İşte benim benim benim çilli horozum

Tavukları güldürürdü bir vuruşta öldürürdü

Dayı dayı yürür idi

Uça uça gelir idi

Altılıyı tuttururdu

Numarayı yuttururdu

Tavukları öttürürdü

Töbe yemin ettirirdi

Aha benim horozum çilli horozum

Çimde kumda birinciydi

Mahallenin en genciydi

Aka alman öznelciydi ?!S

Tavukların firendiydi

Aha benim horozum çilli horozum

Tavukları yumurtlardı

Kümese fena atlardı

Yüz metreyi hop zıplardı

Damdan dama uçardı

Her gün bahçeyi eşerdi

Koca duvarı aşardı

Gece aleme düşerdi

Hem kurnazdı hem kaşardı

Çok da radikal yaşardı

O ne işleri başardı

Üç rublede coşardı

Kümes kümes hep uçardı

Açıyordu kanatları

Yanlarında evlatları

Kimdi bunun cellatları

Öldü benim horoum

Aman benim horozum çilli horozum

Karışmazdı ete süte

Dolaşırdı öte öte

Dalaşırdı pata küte

Sonunda geldi göte

Aman benim horozum çilli horozum

Amaaaaaa aaa aaannnn

33 karısı vardı

Evlatları öksüz kaldı

Kredi kartlarına taktı

Bu alem babasız kaldı

Kollarını yol eylesin

Kalanlara sabır versin

Yaradan rahmet eylesin

Acele bir horoz gelsin

Horozların kankisiydi

Mahallenin yankisiydi

Külhanbeyin birisiydi

Ölmeseydi ne iyiydi

Benim horozum

Canım horozuuummmmm

İnternette sayısız videosu olan bu şaheser rap'in sözleri malesef Google'de bile yoktu. Ben de gençliğimiz için çok mühim olan bu es'eri yazıya döktüm. Ya şaka bir yana, Reco Baba da öldü ya, istirham ediyorum bir de Reco Baba için fatiha okuyalım. O gerçek bir Angaralıydı...


İşte Çilli Horoz Rap Mode:

*

Çil Horoz Laz Mode On:

*

Ankara'lı sanatçıların atası Rıza Konyalı'dan Çil Çil Horoz:

*

Gene Ankaravari san'atın oluşumda yapı taşlarından birisi olan Bedia Akatürk'ten Çilli Horoz:

*

Rıza Konyalı üstad ve Bedia Akartürk üstadenin bu türküyü seslendirmeleri türkünün geleneğimizdeki yerini perçinlemekte.

Konya'nın Barana toplanılarını TRT Müzik'te "Ben Anadoluyum"da izlerken adını sonradan öğrendiğim Kanuni Mustafa Konyalı'dan Çilli Horoz'u dinleyince ne kadar mem'nun oldum, bilebilenemez. Ne yazık ki, bunu net'te bulamadığım için o anki amatör kaydımdan bir fikir vermesi babından ekliyorum:

Konya Barana toplantılarından, Muğla'ya; Muğla'dan Ankara'ya; Ankara'dan Sarıkamış'a kadar, sözleri değişik olan ama felsefesi ortak olan bir Çilli Horoz şarkısı var. Öyle var ki, çocuk şarkılarından Rap'a; Rap'tan Barana Meclislerine ordan dağlarımıza kadar var. Şimdi soruyorum: Bu çilli horoz unutulur mu?

Peki sözleri değişik olsa da, çilli horozun ortak felsefesi nedir?

Sonuç:

Tüm bunlardan sonra anlıyoruz ki:

Her Çilli Horoz türküsünde ortak bir felsefe var. Nedir bunlar:

1- Çilli Horoz, ama aynı zamanda karbeyaz bir horoz.

2- Çilli Horoz'un kaçırılması.

Çilli horoza methiyeler ortak bir felsefe ve ülkümüz iken, nedense memleket mes'elesi olmuş olan çilli horozu kaçıran hainler hakkında en ufak bir yerleme veya aşağılama yok. Evet bunu merak ediyorum.

Bunu da derin araştırmalarım sonucu buldum. Şöyle ki, horozu kaçıran bir paşaymış. Paşanın korkusundan söylememiş ve dert olup türküsünü yakmış.

Anlattığım olay bu linkteki masalda ayrıntılı olarak anlatılmakta.

3- Çilli horozumuzu kaçıranlar milli horozumuzu kesmişler ve suyuna da pilav pişirmişler.

4- Tüm bu olanlardan sonra çilli horozun sahibi çilli horozla olan anılarını anlatır. Çilli horozun sahibi o kadar acıklıdır ki, abartılı anlatımdan kaçınmaz. Bu abartılar da yöreden yöreye değişiklik göstermektedir. Üstüne binsem götürürdü, dağdan odun indirirdi, kömür çekerdi gibi.

5- Çilli horozun sahibinin her ne kadar ciğeri yansa da, bu acıyı bir savunma mekanizması olarak, acısını tavuklara ve civcivlere yansıtmaktadır. Bu yansıtma, yöreden yöreye bir takım farklılıklar göstermektedir. Kimi yöremiz tavukların dul kaldı derken, diğer bir yöre tavuklarımın kocasıydı diye vb şekilde derdini yansıtmaktadır.

6- Çilli Horoz, bir baklava gibi, bir künefe gibi milli zenginliğimizdir. Unutmayalım.

Yazıyı bitirirken benim favorim olan Çilli Horoz türevini ekliyorum. Üstad Kadir Elbeğ'den.

*